Staat uw klokkenluidersregeling al als een huis?


Sinds 1 juli 2016 zijn alle organisaties met 50 werknemers of meer verplicht om een interne regeling te hebben voor het melden van vermoedens van misstanden (een zogenaamde klokkenluidersregeling). Dit volgt uit de Wet Huis voor Klokkenluiders. Daarnaast geldt er een benadelingsverbod in verband met het te goeder trouw en naar behoren melden van een vermoeden van een misstand. Ook het Huis voor Klokkenluiders zelf, de organisatie die melders van vermoedens van misstanden adviseert en meldingen van misstanden kan onderzoeken, is per 1 juli 2016 van start gegaan. Wat zijn de eerste ervaringen van het Huis? Wat gaat er nog veranderen aan de wet? En wat is van belang mocht u nog geen klokkenluidersregeling hebben? Daar wordt in dit artikel op ingegaan.

Groot aantal adviesverzoeken bij Huis voor Klokkenluiders

Uit het jaarverslag van het Huis voor Klokkenluiders over 2016 (1 juli – 31 december 2016) blijkt dat het aantal adviesverzoeken boven verwachting is geweest. In het eerste half hebben al 532 mensen contact met het Huis opgenomen met een verzoek om advies, terwijl de verwachting was dat dit er 400 tot 600 per jaar zouden zijn. Ten aanzien van 70 verzoeken heeft het Huis geconcludeerd dat sprake is van een klokkenluiderszaak (ruim 13%). Daarvan is sprake in geval van een werkgerelateerde misstand met een maatschappelijk belang. Verder signaleert het Huis dat ongeveer 75% van de klokkenluiders die zich bij het Huis melden met een adviesverzoek benadeling ervaren als gevolg van de melding. Dat uit zich onder andere in ontslag, het niet verlengen van de arbeidsovereenkomst, gepest, geïsoleerd, bedreigd of onder druk gezet worden, geen promotie maken of overgeplaatst worden en soms zien werknemers zich genoodzaakt door de situatie om zelf ontslag te nemen. De praktijk zal moeten uitwijzen of het benadelingsverbod, dat sinds 1 juli 2016 is opgenomen in artikel 7:658c BW, hier verandering in gaat brengen. Het blijft namelijk lastig als werknemer om aan te tonen dat de benadeling een direct gevolg is van het melden van een vermoeden van een misstand.

Vooralsnog vooral bejegeningsonderzoeken door Huis voor Klokkenluiders

Naast een afdeling advies heeft het Huis voor Klokkenluiders ook een afdeling onderzoek. De afdeling onderzoek kan in een aantal gevallen zelf onderzoek doen naar een gemeld vermoeden van een misstand. Uitgangspunt daarbij is dat een werknemer eerst een interne melding bij zijn werkgever doet en dat in geval van een externe melding het Huis bekijkt of er een bestaande inspectie of toezichthouder is die bevoegd is om onderzoek te doen. Wat dat betreft heeft het Huis dus een ‘restfunctie’. De afdeling onderzoek kan echter ook bejegeningsonderzoeken doen: onderzoek naar de wijze waarop de werkgever zich heeft gedragen naar aanleiding van een melding. Uit het jaarverslag 2016 blijkt dat de afdeling onderzoek in het eerste halfjaar na de opening twaalf onderzoeksverzoeken heeft ontvangen, waarvan het grootste deel bejegeningsverzoeken. De uitkomsten van deze onderzoeken zijn nog niet bekend. Het is dus nog even afwachten wat voor mogelijke effecten een dergelijk bejegeningsonderzoek gaat hebben. Voorstelbaar is dat een werknemer het rapport van het Huis zal gebruiken om de gestelde benadeling te onderbouwen in een procedure tegen zijn werkgever.

Aangekondigde wetswijziging: uitbreiding wettelijk benadelingsverbod

Op dit moment geldt het benadelingsverbod voor werknemers (artikel 7:658c BW) en ambtenaren (artikel 125quinquies Ambtenarenwet). De in de Wet Huis voor Klokkenluiders gehanteerde definitie van ‘werknemer’ heeft echter een ruimer bereik: ook degene die anders dan uit dienstbetrekking arbeid verricht of heeft verricht, valt er onder. Denk aan zzp’ers, vrijwilligers, flexwerkers en stagiairs. Een aantal Kamerleden hebben daarom een motie ingediend om het wettelijk benadelingsverbod uit te breiden naar alle werkenden, zodat ook de hiervoor genoemde groepen er onder vallen. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties heeft aangekondigd de voorbereiding voor de wetswijziging in gang te zetten (welke tevens enkele reeds aangekondigde reparaties zal bevatten). Uitbreiding van het benadelingsverbod is mooi, maar ook niet zaligmakend. Het zal voor een zzp’er namelijk lastig zijn om te bewijzen dat hij (enkel) vanwege de melding geen nieuwe opdrachten meer krijgt. In beginsel geldt immers de contractsvrijheid en het niet meer gunnen van een opdracht zal dus niet altijd te voorkomen zijn, ook niet met een uitgebreider benadelingsverbod.

Nog geen klokkenluidersregeling?

Voor niet elke organisatie zal het opstellen (of updaten) van een klokkenluidersregeling de eerste prioriteit hebben. Het is echter aan te raden hier wel mee aan de slag te gaan. Indien uw organisatie namelijk geen (duidelijke) interne meldregeling heeft, is de kans groter dat werknemers een vermoeden van een misstand direct extern melden, met mogelijke reputatieschade als gevolg. Het hebben van een interne meldregeling met daarin helder beschreven de te bewandelen route en de rechten en verplichtingen van zowel werknemer als werkgever geeft veel duidelijkheid. Door ook te handelen conform deze regeling kunt u als werkgever laten zien dat u zorgvuldig heeft gehandeld, hetgeen getuigt van goed werkgeverschap en van belang kan zijn in eventuele discussies over benadeling.

De Wet Huis voor Klokkenluiders bevat een aantal minimum vereisten voor de inhoud van de interne meldregeling en welke informatie een werkgever aan zijn werknemers moet verstrekken. Het is echter raadzaam een regeling op te stellen specifiek op maat voor uw organisatie en waar nodig aanvullende bepalingen op te nemen. Vanuit onze praktijkervaring ondersteunen wij organisaties daar graag bij.  Daarin kunnen dan ook eventuele specifieke vereisten die gelden binnen uw branche worden meegenomen. Zo volgt er bijvoorbeeld uit de Governancecode Zorg 2017 dat zorgorganisaties moeten beschikken over een vertrouwenspersoon als meldpunt voor zorgen over integriteit en/of misstanden en bevatten veel branchecodes een verplichting om de meldregeling openbaar te maken op internet (en niet enkel op intranet). Schakel tenslotte tijdig met de ondernemingsraad want die heeft op grond van artikel 27 lid 1 sub m WOR een instemmingsrecht ten aanzien van het vaststellen, wijzigen of intrekken van een klokkenluidersregeling.

Meer informatie

Voor vragen of advies kunt u contact opnemen met Liesbeth Mol (T: 071-5358064 of E: mol@tk.nl).

 

30/5/2017
door Liesbeth Mol
Liesbeth Mol

Liesbeth Mol

Advocaat

Advocaat arbeidsrecht in de zorg met praktische aanpak en ervaring vanuit verschillende adviesrollen. Specifiek aandachtsgebied: integriteit en klokkenluiden.

Sector: Publieke sector

CV via LinkedIn

T +31 71 - 535 80 64
E mol@tk.nl